در ژوئن ۲۰۱۳، پلی‌استیشن سونی ویدیوی کوتاهی منتشر کرد که نشان می‌داد به‌اشتراک‌گذاری بازی‌ها در پلی‌استیشن چقدر ساده است.

در آن ویدیو، “شوهی یوشیدا”، مدیر اجرایی وقت سونی، یک دیسک را به همکارش “آدام بویز” داد و تمام! اما این ویدیو فراتر از یک دستورالعمل ساده دیده شد؛ در واقع، نوعی کنایه و دهن‌کجی به سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ی مایکروسافت در ایکس‌باکس برای به‌اشتراک‌گذاری بازی‌ها تلقی شد.

جک ترتون، رئیس و مدیرعامل وقت سونی کامپیوتر انترتینمنت آمریکا، در کنفرانسی در همان سال گفت: «بازی را در فروشگاه معاوضه کنید. آن را به شخص دیگری بفروشید. به یک دوست قرض بدهید، یا برای همیشه نگهش دارید.» و افزود: «وقتی یک گیمر دیسک PS4 می‌خرد، حق استفاده از آن نسخه‌ی بازی را دارد.»

این جملات با تشویق ایستاده‌ی حضار همراه شد و به موج اعتراضی که مایکروسافت را وادار کرد سیاست‌های محدودکننده‌ی خود را لغو کند، دامن زد.

حالا، از نگاه بسیاری، سونی در حال تبدیل شدن به همان شروری است که روزگاری مسخره‌اش می‌کرد.

پلی‌استیشن اعلام کرده است که تولید دیسک‌های فیزیکی برای بازی‌های جدید کنسول‌های خود را از ژانویه ۲۰۲۸ متوقف خواهد کرد و تمامی عرضه‌های جدید، صرفاً دیجیتالی خواهند بود. نسخه‌های فیزیکیِ داخل جعبه (در صورت فروش)، به‌جای دیسک، تنها حاوی یک کد دانلود خواهند بود.

گفته می‌شود یکی از اولین بازی‌هایی که از این مدل استفاده می‌کند، عنوان بسیار مورد انتظار “Grand Theft Auto 6” از شرکت Take-Two Interactive است که توسط Rockstar Games منتشر می‌شود و برای عرضه در سال جاری برنامه‌ریزی شده است.

از نظر اقتصادی، این تغییر به نفع سونی است. با فروش دیجیتالی بازی‌ها، این شرکت نیاز کمتری به تولید جعبه‌های فیزیکی دارد و حذف کامل دیسک‌های فیزیکی، حاشیه‌ی سود آن‌ها را افزایش می‌دهد.

مایکل پکتر، مدیر اجرایی برنامه‌ریزی استراتژیک در Wedbush Securities، به CNBC گفت که این اقدام کمی در هزینه‌های سونی صرفه‌جویی می‌کند، اما «شکی نیست که مصرف‌کننده باید بهای آن را با کاهش قدرت انتخاب بپردازد.»

یک دیسک را می‌توان فروخت، معاوضه کرد، به دوست قرض داد، هدیه داد، در قفسه نگه داشت، یا حتی پس از بسته‌شدن فروشگاه‌های دیجیتالی، همچنان آن را حفظ کرد؛ اما هیچ‌کدام از این کارها با یک کد دیجیتالی امکان‌پذیر نیست.

بدون دیسک‌های فیزیکی، گیمرها توانایی خرید بازی‌های دست‌دوم ارزان‌تر یا بازگشت بخشی از سرمایه از طریق فروش بازی‌های تمام‌شده را از دست می‌دهند. این تغییر باعث می‌شود سونی کنترل بسیار سخت‌گیرانه‌تری بر نحوه‌ی فروش بازی‌ها، زمان تخفیف‌ها و مدت‌زمان دسترسی مصرف‌کنندگان به آن‌ها داشته باشد.

کازونوری ایتو، مدیر تحقیقات سهام در Morningstar، به CNBC گفت: «این چرخشی واقعاً کنایه‌آمیز در وقایع است.» او اشاره کرد که سونی در سال ۲۰۱۳ با معرفی دیسک‌های فیزیکی به‌عنوان «گزینه‌ای ساده و دوست‌دارِ مصرف‌کننده»، حسن‌نیت زیادی به دست آورده بود.

در یوتیوب، گیمرها ویدیوهای قدیمی سونی را با نظرات تلخ بازنشر کرده‌اند؛ کاربری نوشته است: «این مثل تماشای فیلم عروسی بعد از طلاق است.» دیگری نوشت: «آه، که چه سقوطی کردند این قدرتمندان.»

شایان ذکر است که بازی‌های فیزیکیِ فعلی و عناوینی که پیش از این تاریخ (ژانویه ۲۰۲۸) روی دیسک عرضه شده‌اند، تحت تأثیر این تغییر قرار نخواهند گرفت.

مایکل فاتر، مؤسس شرکت مشاوره‌ی صنعت بازی‌های ویدیویی «F-Squared»، به CNBC گفت: «این تصمیمی به‌شدت ضد مصرف‌کننده است که هیچ توجیه منطقی‌ای ندارد و نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی [سونی] به بازیکنان حاضر در اکوسیستم خودش است.»

از نظر فاتر، مشکل اصلی اینجاست که کنسول‌ها اکوسیستم‌های بسته‌ای هستند که توسط مالک پلتفرم کنترل می‌شوند؛ در حالی که روی پلتفرم PC، بازیکنان آزادی عمل دارند و می‌توانند بازی‌ها را از طریق فروشگاه‌های مختلفی مثل «استیم» (Steam) یا «اپیک گیمز» (Epic Games Store) تهیه کنند.

فاتر در ادامه افزود: «سونی خیلی دوست دارد که ما باور کنیم تغییرِ گرایش بازار PC به سمت دیجیتال، دقیقاً همان مسیری است که کنسول‌ها هم در حال طی کردن آن هستند. اما حقیقت این است که این دو موضوع اصلاً مشابه هم نیستند.

«تفاوت مهمی وجود دارد بین اینکه بازیکنان به دلیل درکِ ارزشِ یک تغییر، آن را بپذیرند، و اینکه آن تغییر با حذفِ گزینه‌های جایگزین، عملاً به آن‌ها تحمیل شود.»

سونی و پلی‌استیشن به پرسش‌های CNBC برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند.

کاهش بازار خریدوفروش مجدد (Second-hand)

این اقدام سونی پیامدهای مستقیمی برای اقتصاد بازی‌های دست‌دوم دارد. «دیتا-اینتلو» (Dataintelo) تخمین می‌زند که ارزش بازار جهانی پلتفرم‌های بازی‌های دست‌دوم، شامل بازی‌ها، کنسول‌ها، لوازم جانبی و تجهیزات جانبیِ کارکرده، در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۲ میلیارد دلار بوده و تا سال ۲۰۳۴ به ۱۳.۸ میلیارد دلار خواهد رسید.

پکتر از موسسه Wedbush می‌گوید: «واقع‌بینانه بخواهیم نگاه کنیم، از نظر تاریخی حداقل یک‌سوم بازی‌ها به صورت دست‌دوم فروخته شده‌اند و همین بازی‌های دست‌دوم، برای گیمرهایی که آن‌ها را معاوضه می‌کردند، حکم پول نقد برای خرید بازی‌های جدید را داشته است. خرده‌فروشی‌های فیزیکیِ بازی، محکوم به فنا هستند.»

اگرچه بازی‌های قدیمی حتی پس از توقف تولید دیسک همچنان قابلیت دست‌به‌دست شدن دارند، اما این موضوع برای بازی‌های دیجیتال امکان‌پذیر نیست.

ایتو از موسسه Morningstar پیش‌بینی می‌کند که بازار بازی‌های دست‌دوم «به کوچک‌شدن خود ادامه داده و در نهایت ناپدید خواهد شد.»

به گفته‌ی فاتر، توسعه‌دهندگان نسبت به پلتفرم‌های PC، انعطاف‌پذیری کمتری در قیمت‌گذاری و تخفیف‌ها خواهند داشت؛ چرا که بازی‌ها روی کامپیوتر می‌توانند از طریق استیم، اپیک گیمز، GOG و دیگر فروشگاه‌ها به فروش برسند.

با این حال، مدافعان سونی ممکن است استدلال کنند که بازار نسبت به سال ۲۰۱۳ تغییر کرده است. نتایج مالی سونی برای سال کامل ۲۰۲۵ نشان داد که درآمد حاصل از فروش بازی‌های فیزیکی پلی‌استیشن ۴ و ۵، تقریباً ۱۰ برابر کمتر از درآمد حاصل از دانلود دیجیتالی نسخه‌های کامل بازی‌هاست.

سونی در بیانیه‌ی خود اعلام کرد که این تصمیم «حرکتی طبیعی برای سونی اینتراکتیو اینترتینمنت جهت تطبیق با روندهای مصرف‌کننده است، چرا که ترجیح کلی برای رسانه‌های دیجیتال به‌مراتب از دیسک‌های فیزیکی پیشی گرفته است.»

فیلیپ ترمبلی، مدیر اجرایی یوبی‌سافت، در سال ۲۰۲۴ گفته بود که گیمرها باید «با عدم مالکیت بازی‌های خود» کنار بیایند؛ جمله‌ای که واکنش شدید و گسترده‌ی گیمرها را به دنبال داشت.

سونی همچنین به‌تازگی اعلام کرده است که امکان خرید از فروشگاه پلی‌استیشن (PlayStation Store) روی کنسول‌های PS3 و PS Vita در اکثر کشورها از ژوئیه ۲۰۲۷ متوقف خواهد شد.

در اتفاقی جداگانه، بیش از ۵۰۰ فیلمی که کاربران قبلاً خریداری کرده بودند، به دلیل اتمام توافق‌نامه‌های لایسنس، از کتابخانه‌های پلی‌استیشن کاربران حذف خواهد شد؛ اطلاعیه‌ای که سونی در آن هیچ اشاره‌ای به جبران خسارت نکرده است.

با این حال، هنوز عده‌ای نگران‌اند که این قدم در نهایت به چه چیزی منجر خواهد شد.

فاتر این پرسش را مطرح کرد: «چه چیزی پلی‌استیشن را از انجام همین کار با بازی‌هایی که ما [قبلاً] خریداری کرده‌ایم، باز می‌دارد؟»

ایتو نیز نگرانی خود را ابراز کرد و گفت: «تفاوت مهمی وجود دارد میان اینکه بازیکنان، این تغییر را به این دلیل که در آن ارزش می‌بینند بپذیرند، و اینکه این تغییر با حذف گزینه‌های جایگزین، عملاً به آن‌ها تحمیل شود.»

او در ادامه افزود: «بیشتر افراد ترجیح می‌دهند این دوران گذار را با روش و سرعت دلخواه خود طی کنند، نه اینکه این اتفاق به اجبار و به خاطرِ پایانِ عمرِ دیسک‌های فیزیکی به آن‌ها دیکته شود.»